Nasze źródła — skąd wiemy
Każde twierdzenie medyczne w naszych artykułach ma pokrycie w jednym z poniższych źródeł. Zero zmyślonych linków, zero domysłów podanych jako fakty.
Nasze zasady
- Cytujemy wyłącznie źródła z tej listy — nie zmyślamy linków ani badań.
- Każde twierdzenie medyczne w artykule ma przypis prowadzący do konkretnego źródła.
- Nie zarabiamy na polecanych produktach medycznych — nie ma tu ukrytej reklamy leków czy suplementów.
- Jeśli czegoś nie potrafimy potwierdzić w tych źródłach, oznaczamy to jako wymagające weryfikacji — zamiast zgadywać.
Jak weryfikujemy treści
Lista instytucji wyżej to jedno. Osobna sprawa to proces, który sprawia, że twierdzenia w artykułach faktycznie mają pokrycie w tych źródłach — nie tylko deklaratywnie, ale krok po kroku:
Osobna, izolowana weryfikacja
Każdy artykuł przechodzi przez weryfikację faktów jako osobne zadanie, bez dostępu do notatek czy założeń, które powstały przy pisaniu tekstu. Chodzi o to, żeby błąd wpisany na etapie researchu nie został automatycznie „potwierdzony” tylko dlatego, że pochodzi z tej samej sesji.
Rejestr znanych błędów
Prowadzimy wewnętrzny log potwierdzonych wcześniej pomyłek (np. błędnie przypisane badanie, przestarzała statystyka) — każdy nowy i poprawiany artykuł jest od razu sprawdzany pod kątem tych samych, powtarzalnych wzorców błędów, żeby raz znaleziona pomyłka nie wróciła gdzie indziej.
Minimum 4 źródła, w tym 2 naukowe lub instytucjonalne
Żaden artykuł nie jest publikowany z mniejszą liczbą przypisów — a przy twierdzeniach o skuteczności metod priorytet mają przeglądy systematyczne (np. Cochrane) nad pojedynczymi badaniami, bo zbiorczy wynik wielu badań jest solidniejszy niż jedno z brzegu.
Widoczna historia poprawek
Gdy artykuł zostaje poprawiony merytorycznie (błędny fakt, zmieniona statystyka, dodane źródła), data aktualizacji i krótka notatka o zmianie pojawiają się w sekcji „Historia zmian” na dole tego artykułu — nic nie znika po cichu.
To nie jest obietnica bez pokrycia — to opis realnego procesu redakcyjnego, taki sam dla każdego publikowanego artykułu. Jeśli czegoś nie umiemy potwierdzić w źródłach z listy wyżej, oznaczamy to jako wymagające dalszej weryfikacji, zamiast zgadywać.
Międzynarodowe instytucje naukowe
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)
Agenda ONZ ds. zdrowia. Globalne dane o chorobach, epidemiologii i skutkach palenia — punkt odniesienia dla całego świata.
who.int
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC, część WHO)
Część WHO. Ocenia, co faktycznie zwiększa ryzyko nowotworów, na podstawie całości dostępnych badań naukowych, nie pojedynczych doniesień.
iarc.who.int
Centers for Disease Control and Prevention (CDC, USA)
Amerykańska agencja zdrowia publicznego. Dane o skutkach palenia i programach profilaktycznych w USA, szeroko cytowane na całym świecie.
cdc.gov
National Institute on Drug Abuse (USA)
Amerykański instytut badający uzależnienia, w tym od nikotyny — mechanizmy głodu, leczenie, neurobiologia.
nida.nih.gov
PubMed (National Library of Medicine, USA)
Ogromna biblioteka publikacji medycznych. Nie każde badanie w niej jest równie mocne — to punkt startowy do sprawdzenia, co naukowcy faktycznie ustalili, nie ostateczna wyrocznia.
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
Cochrane Library
Sieć naukowców non-profit robiąca „badania badań”: zbiera wszystkie solidne prace na dany temat, odsiewa słabe, liczy łączny wynik. Złoty standard w medycynie.
cochranelibrary.com
European Centre for Disease Prevention and Control (UE)
Europejski odpowiednik CDC. Dane epidemiologiczne dla całej Unii Europejskiej.
ecdc.europa.eu
American Society for Reproductive Medicine
Amerykańskie towarzystwo naukowe zajmujące się płodnością i medycyną rozrodu. Korzystamy z niego przy artykułach o wpływie palenia na płodność.
asrm.org
European Society of Human Reproduction and Embryology
Europejski odpowiednik ASRM — też w temacie płodności i medycyny rozrodu.
eshre.eu
European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs
Międzynarodowy projekt badań ankietowych wśród młodzieży szkolnej — m.in. o paleniu i innych używkach.
espad.org
American Cancer Society (ACS)
Źródło danych w zakresie: onkologia, oś czasu regeneracji po rzuceniu palenia, profilaktyka nowotworowa.
cancer.org
UCSF Industry Documents Library — Truth Tobacco Industry Documents
Źródło danych w zakresie: archiwalne dokumenty wewnetrzne koncernow tytoniowych — historia marketingu i wiedzy o ryzyku.
industrydocuments.ucsf.edu
Stanford SRITA — historia reklam tytoniowych
Źródło danych w zakresie: historia kampanii reklamowych tytoniu — archiwum badawcze.
tobacco.stanford.edu
Health Canada
Źródło danych w zakresie: regulacje tytoniowe Kanady — ostrzezenia obrazkowe, pionier globalny.
canada.ca
FDA (USA)
Źródło danych w zakresie: regulacje wyrobow tytoniowych USA.
fda.gov
NHS i rzad Wielkiej Brytanii
Źródło danych w zakresie: dane zdrowotne (NHS) i regulacje tytoniowe (plain packaging, display ban) UK.
nhs.uk
Departament Sprawiedliwosci USA (DOJ)
Źródło danych w zakresie: sprawa United States v. Philip Morris (wyrok Kessler 2006) i inne sprawy federalne USA.
justice.gov
Instytucje stanowe Karoliny Polnocnej — historia (NCpedia, NC Historic Sites)
Źródło danych w zakresie: historia James B. Duke'a i American Tobacco Company (pkt 17, czesc 1).
ncpedia.org
UNCTAD Investment Policy Hub
Źródło danych w zakresie: arbitraze inwestycyjne, w tym Philip Morris v. Uruguay (pkt 18).
investmentpolicy.unctad.org
New Zealand Legislation (rzad Nowej Zelandii)
Źródło danych w zakresie: tekst ustaw NZ, w tym Smokefree Environments Amendment Act 2022/2024 (pkt 18).
legislation.govt.nz
Smokefree.gov / Every Try Counts (program NCI, czesc HHS)
Źródło danych w zakresie: praktyczne techniki radzenia sobie z glodem nikotynowym, czas trwania epizodu glodu, wyzwalacze nawrotu (alkohol).
smokefree.gov
Polskie źródła oficjalne
Narodowy Fundusz Zdrowia i oficjalne portale zdrowotne rządu PL
Narodowy Fundusz Zdrowia i oficjalne portale rządowe (pacjent.gov.pl, zdrowie.gov.pl). Praktyczne informacje o leczeniu, refundacjach i programach profilaktycznych w Polsce.
nfz.gov.pl
Narodowy Instytut Onkologii (NIO) i Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym
Narodowy Instytut Onkologii — polska instytucja onkologiczna, przy której działa Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym (801 108 108).
pib-nio.pl
Główny Urząd Statystyczny
Główny Urząd Statystyczny. Oficjalne dane demograficzne i statystyczne o Polakach, w tym o paleniu.
stat.gov.pl
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH — polski instytut zdrowia publicznego.
pzh.gov.pl
Centrum Badania Opinii Społecznej
Centrum Badania Opinii Społecznej. Badania postaw i opinii Polaków, także wobec palenia.
cbos.pl
Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP), Sejm RP
Źródło danych w zakresie: polskie akty prawne — teksty ustaw, w tym akcyza na wyroby nikotynowe.
isap.sejm.gov.pl
Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU)
Źródło danych w zakresie: uzależnienia w Polsce — oficjalny gospodarz polskiej edycji badania ESPAD.
kcpu.gov.pl
Komisja Europejska i prawo UE (EUR-Lex)
Źródło danych w zakresie: Tobacco Products Directive i inne akty prawne UE dot. tytoniu.
ec.europa.eu
Trafiłeś na trudne słowo w artykule?
Wyjaśniamy pojęcia typu „metaanaliza” czy „NRT” prostym językiem w słowniku.
Zobacz słownik pojęć